Şaşılık (Strabismus)

 

Şaşılık nedir?

 

Şaşılık, iki gözün aynı hedefe aynı anda ve uyumlu şekilde bakamaması durumudur. Bir göz hedefe bakarken diğer göz içe/dışa/yukarı/aşağı kayabilir. Şaşılık sürekli ya da aralıklı, tek gözde ya da dönüşümlü olabilir.

Şaşılık sadece “göz kayması” değildir; özellikle çocuklarda görme gelişimini etkileyebilir, erişkinlerde ise çift görme, baş ağrısı, göz yorgunluğu gibi şikâyetlerle yaşam kalitesini düşürebilir.

 

Şaşılık türleri 

• İçe kayma (Ezotropya): Gözün buruna doğru kayması

• Dışa kayma (Ekzotropya): Gözün şakak tarafına kayması

• Yukarı/aşağı kayma (Vertikal kaymalar)

• Gizli şaşılık (Heterofori): Normalde dengeleyen kas sistemi yorgunluk/uzun yakın çalışma ile kayma eğilimi gösterebilir

• Paralitik/Restriktif şaşılık: Sinir felci, tiroid göz hastalığı, travma gibi nedenlerle ortaya çıkabilir

Neden olur?

Çocuklarda

• Doğuştan/erken çocukluk dönemi şaşılık

• Hipermetropi (yakın-uzak numara) ile ilişkili içe kayma

• Göz tembelliği (ambliyopi) ile birliktelik

• Genetik yatkınlık

• Nadir olarak katarakt, retina sorunları gibi “görmeyi azaltan” nedenler

 

 

Erişkinlerde

• Çocukluktan kalan şaşılığın tekrar belirginleşmesi

• Sinir felçleri (damarsal hastalıklar, travma vb.)

• Tiroid göz hastalığı

• Göz ameliyatları sonrası denge değişiklikleri

• Bazı nörolojik durumlar

 

 

Belirtiler

Çocuklarda

• Gözde kayma (fotoğraflarda daha belirgin olabilir)

• Bir gözü kısma, başı yana çevirme (kompansatuar baş pozisyonu)

• Yakına/uzak bakarken zorlanma

• Dikkat azalması, çabuk yorulma

• Göz tembelliği: Kayma olan gözde görme gelişimi geri kalabilir (çoğu zaman çocuk bunu ifade edemez)

 

Erişkinlerde

• Çift görme (diplopi)

• Göz yorgunluğu, baş ağrısı

• Odaklanmada zorlanma, kayma hissi

• Baş pozisyonu ile “tek görmeye kaçma”

 

 

 

Şaşılık neden önemlidir?

• Çocuklarda: Görme gelişimi için kritik dönemler vardır. Şaşılık, tedavi edilmezse ambliyopi (göz tembelliği) ve kalıcı derinlik algısı kaybına yol açabilir.

• Erişkinlerde: Çift görme ve sosyal/psikolojik etkiler belirgin olabilir. Ayrıca bazı şaşılıklar altta yatan bir hastalığın (sinir felci vb.) işareti olabilir.

 

Tanı nasıl konur?

 

Muayenede genellikle:

• Görme keskinliği ve numara ölçümü

• Kapama-açma testleri (kaymanın miktarı ve tipi)

• Göz hareketleri ve kas fonksiyonları

• Göz tembelliği değerlendirmesi

• Gerekirse göz dibi, sinir- retina değerlendirmesi

• Erişkinlerde çift görme varsa; bazen ek tetkikler (kanıtlı endikasyonla) planlanabilir

 

 

Tedavi seçenekleri

Şaşılık tedavisi “tek bir yöntem” değildir; nedene, yaşa ve kaymanın tipine göre planlanır.

 

1) Gözlük tedavisi

Özellikle hipermetropiye bağlı içe kaymalarda doğru gözlükle kayma belirgin azalabilir veya düzelebilir.

 

2) Göz tembelliği (ambliyopi) tedavisi

Şaşılığa eşlik eden tembellik varsa, kayma tedavisiyle birlikte mutlaka ele alınır:

• Kapama tedavisi (patch)

• Bazen damla ile penalizasyon (damla ile gören gözün bulanıklaştırılması)

Amaç: Tembel gözün görme gelişimini desteklemek.

 

3) Prizmatik gözlük

Bazı erişkin şaşılıklarında (özellikle küçük–orta açılarda) çift görmeyi azaltmak için kullanılabilir.

 

4) Ortoptik tedavi / göz egzersizleri

Seçilmiş olgularda (özellikle bazı konverjans yetmezliği gibi durumlarda) semptomları azaltabilir. Her şaşılık türünde etkili değildir.

 

5) Botulinum toksin (Botoks)

Uygun hastalarda geçici veya tanısal/tedavi amaçlı kullanılabilir (özellikle bazı paralitik şaşılıklarda veya belirli durumlarda).

 

6) Şaşılık ameliyatı

Amaç; göz kaslarının dengesini düzenleyerek gözlerin hizasını düzeltmektir.

• Çocuklarda: Görme gelişimi, kozmetik ve fonksiyonel kazanım için zamanlama önemlidir.

• Erişkinlerde: Çift görmeyi azaltmak/bitirmek ve hizalamayı düzeltmek hedeflenir.

 

Önemli: Şaşılık ameliyatı “gözün içini” değil, gözün dışındaki kasları hedefler. Çoğu hasta için işlem nispeten konforludur; ancak her cerrahide olduğu gibi riskleri ve kişiye göre değişen sonuçları vardır.

 

 

Ameliyat sonrası süreç (genel)

• İlk günlerde kızarıklık, batma, sulanma olabilir

• Damla tedavisi verilir

• Gözlerde tam oturma ve adaptasyon haftalar alabilir

• Bazı vakalarda ek düzeltme (gözlük/prizma/ikinci operasyon) gerekebilir

Bu ihtiyaç; kaymanın tipi, büyüklüğü ve sinir-kas dengesine bağlıdır.

 

 

 

 

Sık sorulan sorular

 

“Şaşılık kendiliğinden geçer mi?”

 

Bazı aralıklı kaymalar değişken seyredebilir; ancak özellikle çocuklarda “beklemek” her zaman doğru değildir. Erken değerlendirme önemlidir.

 

“Ameliyat gözlük ihtiyacını bitirir mi?”

 

Ameliyat kas dengesini düzeltir; numarayı düzeltmez. Numara varsa gözlük yine gerekebilir.

 

“Erişkin yaşta şaşılık ameliyatı olur mu?”

 

Evet. Uygun hastada erişkin şaşılık cerrahisi hem çift görmeyi azaltabilir hem de hizalamayı düzeltebilir.

 

“Şaşılık tembelliğe yol açar mı?”

 

Özellikle çocuklarda, kayma olan gözde beyin baskılama yaparsa göz tembelliği gelişebilir.

 

 

Ne zaman başvurmalısınız?

• Çocukta göz kayması fark ettiğiniz anda (aralıklı bile olsa)

• Fotoğraflarda sürekli aynı gözde kayma görünüyorsa

• Çift görme başladıysa (özellikle ani başlangıç)

• Baş pozisyonu, bir gözü kısma, sık baş ağrısı/göz yorgunluğu varsa