Retina nedir?

Retina, gözün arkasında yer alan ve ışığı algılayıp beyne ileten sinir dokusudur. Kameranın filmine/sensörüne benzetilebilir. Retinanın tam merkezinde bulunan makula (sarı nokta) ise detaylı görmeden (okuma, yüz tanıma, ince iş) sorumludur.  

Retina hastalıkları bazı durumlarda yavaş ilerler, bazıları ise ani ve acil görme kaybı yapabilir. Bu nedenle erken tanı ve düzenli takip kritik önem taşır.

Sık görülen retina hastalıkları

1) Yaşa Bağlı Makula Dejenerasyonu (Sarı Nokta Hastalığı)

Yaşa bağlı makula dejenerasyonu (YBMD/AMD), makulayı etkileyen ve özellikle 50’li yaşlardan sonra daha sık görülen bir hastalıktır. Genellikle merkez görmeyi bozarken çevre görme daha iyi korunabilir. Okuma zorlaşması, düz çizgilerin eğri-kırık görülmesi ve yüzde detay kaybı tipiktir.  

İki ana formu vardır:

• Kuru tip: Daha yavaş ilerleme eğilimindedir; takip ve yaşam tarzı düzenlemeleri önemlidir.

• Yaş (damarlı) tip: Daha hızlı görme kaybına yol açabilir; günümüzde en etkili tedavi yaklaşımı, göz içine uygulanan anti-VEGF enjeksiyonları ile hastalığın kontrol altına alınmasıdır (hasta seçimine göre).  

2) Diyabetik Retinopati ve Diyabetik Makula Ödemi

Diyabetik retinopati, diyabetin retinadaki küçük damarlarda hasara yol açmasıyla gelişir ve tedavi edilmezse görme kaybına ilerleyebilir. En önemli nokta: erken evrelerde belirti vermeyebilir, bu yüzden düzenli göz dibi muayenesi/screening çok değerlidir.  

Diyabetik makula ödemi (DMÖ), sızıntı nedeniyle makulanın şişmesiyle oluşur ve görmeyi belirgin etkileyebilir. Moorfields bilgilendirmelerinde de DMÖ’nün merkezi görme ve okuma/araç kullanma gibi işlevleri bozabileceği özellikle vurgulanır.  

Tedavide hastalığın evresine göre:

• Kan şekeri, tansiyon ve lipid kontrolü (temel basamak)

• Göz içi enjeksiyonlar (anti-VEGF/steroid seçilmiş olgularda) ve/veya lazer uygulamaları

• İleri olgularda vitrektomi gibi cerrahi yöntemler gündeme gelebilir  

3) Retina Yırtığı ve Retina Dekolmanı

Retina dekolmanı, retinanın göz duvarından ayrılmasıdır ve acil bir durumdur. Retina yırtığı/dekolmanı çoğu zaman ağrısızdır; ani uçuşmalar, ışık çakmaları ve “perde inmesi” hissi uyarıcı olabilir.  

Tedavi dekolmanın tipine ve yaygınlığına göre değişir; bazı olgularda lazer/krio ile yırtık çevresi “barajlanabilir”, dekolman gelişmişse cerrahi (ör. vitrektomi vb.) gerekebilir.  

Ani ışık çakması + artan uçuşmalar + görme alanında perde/karanlık: Aynı gün değerlendirme gerektirir.

4) Retina Damar Tıkanıklıkları (Retinal Ven Oklüzyonu)

Retinadaki toplardamarlardan birinin tıkanması ani ve ağrısız görme azalması ile ortaya çıkabilir. Tıkanıklık sonrası retina içinde kanama ve sıvı sızıntısı gelişebilir; bu da özellikle makula etkilenirse görmeyi düşürür.  

Tedavi hastalığın tipine göre planlanır; makula ödemi varsa çoğunlukla anti-VEGF enjeksiyonları temel tedavilerdendir, bazı olgularda steroid implant seçenekleri değerlendirilir.  

Bu hastalıklarda tansiyon, diyabet ve damar risk faktörlerinin kontrolü de tedavinin önemli parçasıdır.

5) Makula Deliği ve Epiretinal Membran (Makula Üzeri Zar)

Bu iki durum genellikle orta-ileri yaşta daha sık görülür:

• Epiretinal membran: Makula yüzeyinde ince bir zar oluşur; görüntüde dalgalanma/çekilme ve bulanıklık yapabilir.

• Makula deliği: Merkezde daha belirgin görme kaybı ve distorsiyonla seyredebilir.

Hafif olgular takip edilebilir; görme belirgin etkileniyorsa vitrektomi gibi cerrahi yaklaşımlar gündeme gelebilir. (Web sitenizde “cerrahi karar kişiselleştirilir” mesajı yeterli olur.)

Tanı nasıl konur?

Retina hastalıklarında muayeneyi tamamlayan temel testler:

• OCT (Optik Koherens Tomografi): Makulanın katmanlarını mikron düzeyinde gösterir (ödem, zar, delik, dejenerasyon değerlendirmesi).

• Fundus fotoğrafı / göz dibi muayenesi

• Gerektiğinde FFA/ICG anjiyografi (damar ve sızıntı analizi)

• Bazı olgularda ultrason vb. ek testler

Tedavi yaklaşımları (genel çerçeve)

Retina tedavisi hastalığa göre değişir; en sık kullanılan yöntemler:

• Göz içi enjeksiyonlar (anti-VEGF / seçilmiş olgularda steroid)  

• Lazer tedavileri (uygun endikasyonda)

• Vitrektomi (retina cerrahisi): Dekolman, ileri diyabetik komplikasyonlar, makula deliği, bazı zar olguları gibi durumlarda  

Amaç, mümkün olduğunda görmeyi korumak; uygun olgularda da görmeyi artırmaktır. Retina hastalıklarında “erken yakalama” çoğu zaman tedavi başarısını belirgin iyileştirir.

Ne zaman acil başvurmalıyım?

Aşağıdaki durumlarda gecikmeden göz hekimine başvurun:

• Ani görme azalması (özellikle tek gözde)

• Yeni başlayan yoğun uçuşmalar

• Işık çakmaları

• Görme alanında perde/karanlık alan

• Düz çizgilerin eğri/kırık görülmesi (yeni başladıysa)  

Bizim yaklaşımımız 

Kliniğimizde retina hastalıkları; ayrıntılı muayene ve görüntüleme yöntemleriyle tanımlanır, kişiye özel tedavi planı oluşturulur. Takip gerektiren hastalıklarda amaç; düzenli kontrollerle hastalığı erken evrede yakalamak ve görmeyi korumaktır.

Her iki gözünde makula deliği olan bir hastamızın ameliyat öncesi görüntüsü

Hastamızın ameliyat sonrası görüntüleri, her iki gözünde ki makula delikleri başarıyla kapatılmıştır.

Bilimsel literatürlerden derlenerek doktorlarımız tarafından bilgi amaçlı hazırlanmıştır.